Müəllif : Əhədov Tural Kamal
31:07:2026
Müəllif : Əhədov Tural Kamal
DOİ : 10.30546/2790-5799.03.2026.637
Jurnalın nömrəsi : 2026-3
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 53-62
Tədqiqatın adı: LƏNKƏRAN-ASTARA İR-DA DAĞ-MEŞƏ SARI TORPAQLARININ MORFOGENETİK XÜSUSİYYƏTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Tədqiqatın məqsədi :
Lənkəran-Astara iqtisadi rayonunun Lerik rayonu ərazisində yayılmış dağ-meşə sarı torpaqlarının morfogenetik xüsusiyyətlərini, fiziki-kimyəvi göstəricilərini və genetik alt tiplərini təhlil edərək qiymətləndirmək, həmçinin bu torpaqların münbitlik səviyyəsini və təsərrüfat istifadəsi imkanlarını müəyyən etməkdir.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqat işləri Dəştətük, Vizəzəmin, Hamarmeşə, Piran və Şovu kəsim sahələrində aparılmışdır. Torpaq nümunələrində humus, ümumi azot, C:N nisbəti, pH (su məhlulunda), hiqroskopik nəmlik, həcm kütləsi (sıxlıq), həmçinin mübadilə kationlarından kalsium və maqneziumun miqdarı müəyyən edilmişdir. Profillərin coğrafi koordinatları GPS sistemi vasitəsilə dəqiqləşdirilmişdir.
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Nəticələr regionun torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə, eroziyanın qarşısının alınması, torpaqların mühafizəsi və meliorativ tədbirlərin planlaşdırılması üçün əsas ola bilər. Çəmənləşmiş alt tiplər (Tikəbənd, Hamarat) subtropik bitkilər üçün əlverişlidir; yuyulmuş və psevdopodzollaşmış torpaqlarda eroziyaya qarşı tədbirlər tövsiyə olunur.
Tədqiqatın nəticələri :
Humus üst horizontda 3,17–9,83% arasında dəyişmiş, dərinliklə azalmışdır. Azot 0,04–0,42%, C:N 4,9–11,2, pH 5,27–6,74, sıxlıq 1,14–1,48 q/sm³ olmuşdur. Kalsium və maqneziumun cəmi 23,08–44,2 mq-ekv/100q arasında dəyişmişdir.
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
İlk dəfə Lerik rayonunun dağ-meşə sarı torpaqlarının genetik alt tipləri üzrə kompleks tədqiqat aparılmışdır. Bu torpaqları qonur dağ-meşə torpaqlarından fərqləndirən əsas morfoloji işarə – profildə A₂ (elüvial) yuyulma horizontunun olması elmi əsaslandırılmışdır.
Açar sözlər : dağ-meşə sarı torpaqları, morfogenetik xüsusiyyətlər, humus, pH, kation mübadiləsi
31:07:2026
Автор : Əhədov Tural Kamal
DOİ 10.30546/2790-5799.03.2026.637
Номер журнала : 2026-3
Страници статьи в журнале : 53-62
Название исследования :
ОЦЕНКА МОРФОГЕНЕТИЧЕСКИХ ОСОБЕННОСТЕЙ ГОРНО-ЛЕСНЫХ ЖЁЛТЫХ ПОЧВ В ЛЕНКОРАНЬ-АСТАРИНСКОМ ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЙОНЕ
Цель исследования :
Целью исследования является анализ и оценка морфогенетических особенностей, физико-химических показателей и генетических подтипов горно-лесных жёлтых почв, распространённых на территории Лерикского района Ленкорань-Астаринского экономического района, а также определение уровня их плодородия и возможностей хозяйственного использования.
Методология исследования :
Исследования проводились на участках почвенных разрезов Даштаtюк, Визязамин, Хамармеше, Пиран и Шову. В почвенных образцах определяли содержание гумуса, общего азота, соотношение C:N, pH (в водной суспензии), гигроскопическую влажность, объёмную массу (плотность), а также содержание обменных катионов кальция и магния. Географические координаты почвенных профилей уточнялись с использованием GPS-системы.
Важность исследовательского приложения :
Полученные результаты могут служить основой для рационального использования почвенных ресурсов региона, предотвращения эрозионных процессов, охраны почв и планирования мелиоративных мероприятий. Оподзоленные подтипы с признаками оглеения (Тикебенд, Хамарат) благоприятны для выращивания субтропических растений; для выщелоченных и псевдоподзолистых почв рекомендуется проведение противоэрозионных мероприятий.
Результаты исследования :
Содержание гумуса в верхнем горизонте варьировало от 3,17 до 9,83 % и уменьшалось с глубиной. Содержание азота составляло 0,04–0,42 %, соотношение C:N — 4,9–11,2, pH — 5,27–6,74, плотность — 1,14–1,48 г/см³. Сумма обменных кальция и магния варьировала в пределах 23,08–44,2 мг-экв/100 г.
Научная новизна исследования :
Впервые проведено комплексное исследование генетических подтипов горно-лесных жёлтых почв Лерикского района. Научно обоснован основной морфологический признак, отличающий эти почвы от горно-лесных бурых почв, — наличие в профиле элювиального (А₂) горизонта вымывания.
Ключевые слова : горно-лесные жёлтые почвы, морфогенетические особенности, гумус, pH, катионный обмен.
31:07:2026
Author : Əhədov Tural Kamal
DOİ 10.30546/2790-5799.03.2026.637
Number of journal : 2026-3
Page of article in journal : 53-62
Title of the research :
EVALUATION OF THE MORPHOGENETIC CHARACTERISTICS OF MOUNTAIN-FOREST YELLOW SOILS IN THE LANKARAN-ASTARA ECONOMIC REGION
The purpose of the research :
The aim of the study is to analyze and evaluate the morphogenetic characteristics, physicochemical properties, and genetic subtypes of mountain-forest yellow soils distributed in the Lerik District of the Lankaran-Astara Economic Region, as well as to determine their fertility level and potential for agricultural use.
The methodology of the research :
The study was conducted at the Dashtatuk, Vizazamin, Hamarmeşe, Piran, and Şovu soil profile sites. Soil samples were analyzed for humus content, total nitrogen, C:N ratio, pH (in water suspension), hygroscopic moisture, bulk density, and the concentrations of exchangeable calcium and magnesium. The geographic coordinates of the soil profiles were determined using a GPS system.
The practical importance of the research :
The results can serve as a basis for the sustainable use of regional soil resources, prevention of erosion, soil conservation, and planning of ameliorative measures. Gleyed subtypes (Tikabənd, Hamarat) are suitable for subtropical plants, while anti-erosion measures are recommended for leached and pseudopodzolized soils.
The results of the research :
Humus content in the upper horizon ranged from 3.17 to 9.83% and decreased with depth. Nitrogen content ranged from 0.04 to 0.42%, the C:N ratio from 4.9 to 11.2, pH from 5.27 to 6.74, and bulk density from 1.14 to 1.48 g/cm³. The sum of exchangeable calcium and magnesium ranged from 23.08 to 44.2 meq/100 g.
The scientific novelty of research :
For the first time, a comprehensive study of the genetic subtypes of mountain-forest yellow soils in the Lerik District was conducted. The presence of an A₂ (eluvial) leaching horizon within the soil profile was scientifically substantiated as the main morphological feature distinguishing these soils from mountain-forest brown soils.
Keywords : mountain-forest yellow soils, morphogenetic characteristics, humus, pH, cation exchange