Müəllif : Fəttayev Əlirza Habil oğlu
31:07:2026
Müəllif : Fəttayev Əlirza Habil oğlu
DOİ : 10.30546/2790-5799.02.2026.4045
Jurnalın nömrəsi : 2026-2
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 111-120
Tədqiqatın adı: VİLƏŞÇAY HÖVZƏSİNİN TORPAQ ÖRTÜYÜNÜN FORMALAŞMASINDA TƏBİİ AMİLLƏRİN ROLU VƏ HİDRO-İQLİM ASILILIQLARININ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Tədqiqatın məqsədi :
Viləşçay hövzəsinin mürəkkəb oroqrafik şəraitində torpaq örtüyünün formalaşmasına təsir edən əsas amilləri təhlil etmək və torpaqəmələgəlmə prosesinin şaquli zonallıq üzrə paylanma qanunauyğunluqlarını öyrənməkdir.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqatda CİS texnologiyalarından, ərazinin rəqəmsal yüksəklik modelindən, 3 ölçülü modelləşdirmə texnologiyalarından, riyazi-statistik üsul və korrelyasiya təhlilindən istifadə edilmişdir. İqlim və hidroloji göstəricilər çoxillik statistik məlumatlar əsasında qiymətləndirilmişdir.
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Əldə olunan nəticələr bölgədə kənd təsərrüfatının düzgün planlaşdırılması, suvarma və meliorasiya tədbirlərinin təşkili, habelə torpaq istifadəçiliyinin yaxşılaşdırılması üçün baza rolunu oynaya bilər.
Tədqiqatın nəticələri :
Aparılan tədqiqat nəticəsində Viləşçay hövzəsinin torpaq örtüyü və digər təbii-coğrafi amillər öyrənilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, hövzə ərazisində torpaqəmələgəlmə prosesi birbaşa şaquli zonallıq qanunauyğunluğuna tabedir.
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Viləşçay hövzəsinin ərazisi üzrə müasir CİS texnologiyaları tətbiq edilməklə müasir iqlim dəyişikliklərinin torpaqəmələgəlmənin intensivliyinə təsiri fonunda yenidən qiymətləndirilmiş, hövzənin hidroqrafik şəbəkəsinin torpaq örtüyünün rütubətlənmə və yuyulma rejimindəki rolu analiz edilmişdir.
Açar sözlər : Viləşçay hövzəsi, Torpaqəmələgəlmə, Hidroqrafiya, İqlim, Torpaq örtüyü
31:07:2026
Автор : Fəttayev Əlirza Habil oğlu
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4045
Номер журнала : 2026-2
Страници статьи в журнале : 111-120
Название исследования :
ОЦЕНКА РОЛИ ПРИРОДНЫХ ФАКТОРОВ И ГИДРОКЛИМАТНЫХ ЗАВИСИМОСТЕЙ В ФОРМИРОВАНИИ ЗЕМЕЛЬНОГО ПОКРЫТИЯ В БАССЕЙНЕ РЕКИ ВИЛАШАЙ
Цель исследования :
Целью данного исследования является анализ основных факторов, влияющих на формирование почвенного покрова в сложных орографических условиях Вилащайской котловины, и изучение закономерностей распределения почвообразовательных процессов по вертикальному зонированию.
Методология исследования :
В исследовании использовались ГИС-технологии, цифровая модель рельефа региона, технологии 3D-моделирования, математико-статистические методы и корреляционный анализ. Климатические и гидрологические показатели оценивались на основе долгосрочных статистических данных.
Важность исследовательского приложения :
Полученные результаты могут послужить основой для правильного планирования сельского хозяйства в регионе, организации ирригационных и мелиоративных мероприятий, а также улучшения землепользования.
Результаты исследования :
В результате исследования были изучены почвенный покров и другие природно-географические факторы Вилащайской котловины. Установлено, что почвообразовательный процесс в котловине напрямую связан с закономерностями вертикального зонирования.
Научная новизна исследования :
Данное исследование включает переоценку влияния современных климатических изменений на интенсивность эрозии почв в бассейне Вилашчай с использованием современных ГИС-технологий, а также анализ роли гидрографической сети бассейна в режиме увлажнения и выщелачивания почвенного покрова.
Ключевые слова : Бассейн реки Виляшчай, почвообразование, гидрография, климат, почвенный покров.
31:07:2026
Author : Fəttayev Əlirza Habil oğlu
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4045
Number of journal : 2026-2
Page of article in journal : 111-120
Title of the research :
EVALUATION OF THE ROLE OF NATURAL FACTORS AND HYDRO-CLIMATE DEPENDENCIES IN THE FORMATION OF LAND COVER IN THE VILASCHAY RIVER BASIN
The purpose of the research :
The aim of this study is to analyze the main factors influencing the formation of soil cover in the complex orographic conditions of the Vilashchay basin and to examine the regularities in the distribution of soil formation processes along vertical zoning.
The methodology of the research :
The study utilized GIS technologies, a digital elevation model of the region, 3D modeling technologies, mathematical-statistical methods, and correlation analysis. Climatic and hydrological indicators were evaluated based on long-term statistical data.
The practical importance of the research :
The results obtained can form the basis for the correct planning of agriculture in the region, the organization of irrigation and land reclamation measures, and the improvement of land use.
The results of the research :
As a result of the study, the soil cover and other natural and geographical factors of the Vilashchay basin were examined. It was determined that the soil formation process in the basin is directly related to the regularities of vertical zoning.
The scientific novelty of research :
This study includes a reassessment of the impact of modern climate change on the intensity of soil erosion in the Vilashchay basin using modern GIS technologies and an analysis of the role of the basin's hydrographic network in the wetting and leaching regime of the soil cover.
Keywords : Vilashchay basin, Soil formation, Hydrography, Climate, Soil cover