Müəllif : Məmmədova Gülşad Nurəddin
05:06:2026
Müəllif : Məmmədova Gülşad Nurəddin
DOİ : 10.30546/2790-5799.02.2026.4042
Jurnalın nömrəsi : 2026-2
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 103-110
Tədqiqatın adı: NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASINDA YAYILAN GÖYÜNLƏR (DIPTERA, TABANIDAE) FƏSİLƏSİNİN NÖVMÜXTƏLİFLİYİ
Tədqiqatın məqsədi :
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki Tabanidae fəsiləsinin növ müxtəlifliyini müəyyən etmək, toplanmış materialları morfoloji cəhətdən təyin etmək, növlərin yayılma xüsusiyyətlərini, biotoplara bağlılığını və mövsümi aktivlik dinamikasını qiymətləndirməkdən ibarət olmuşdur.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqat 2025-ci ildə Naxçıvan MR-nın Ordubad, Şahbuz və Culfa rayonlarında aparılmışdır. Materiallar entomoloji torlardan, Malaise tələlərindən və maşınların üzərindəki brezent parçalardan istifadə etməklə toplanılmışdır. Göyün növləri etil asetat olan bankalara salınaraq öldürülmüşdür, hər bir nümunə qeydiyyat dəftərində morfoloji göstəriciləri, toplanma tarixi və yeri ilə birlikdə qeydə alınmışdır. Növlər Leica
MZ 7.5 və Olympus tədqiqat mikroskopları vasitəsilə təyin edilmişdir.
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Əldə olunan nəticələr regionun biomüxtəlifliyinin qiymətləndirilməsi, tibbibaytarlıq əhəmiyyətli göyünlər faunasının monitorinqi, habelə göyünlərın mal-qara məhsuldarlığına mənfi təsirlərinin azaldılması üçün profilaktik tədbirlərin hazırlanmasında elmi əsas kimi istifadə oluna bilər.
Tədqiqatın nəticələri :
Tədqiqat nəticəsində Naxçıvan MR-də 3 yarımfəsiləyə – Tabaninae, Chrysopsinae və Pangoninae aid cəmi 36 növ müəyyən edilmişdir. Növlərin pik aktivlik dövrü iyun–iyul aylarına təsadüf edir. Ən yüksək növ zənginliyi Batabat yaylasında (7 növ) qeydə alınmışdır. Dominant mövqe tutan növlər Tabanus bromius, Tabanus bifarius və Tabanus autumnalis olmuşdur.
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Naxçıvan MR-nin Tabanidae faunası ilk dəfə sistemli şəkildə öyrənilmiş, göyünlərin növ müxtəlifliyinin landşaft-iqlim amilləri, xüsusən hündürlük qurşaqları ilə əlaqəsi müəyyən edilmişdir.
Açar sözlər : göyün, aktivlik, növ, dişi fərd, uyğunlaşma, Naxçıvan MR, yayılma
05:06:2026
Автор : Məmmədova Gülşad Nurəddin
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4042
Номер журнала : 2026-2
Страници статьи в журнале : 103-110
Название исследования :
ВИДОВОЕ РАЗНООБРАЗИЕ СЛЕПНЕЙ (DIPTERA, TABANIDAE) РАСПРОСТРАНЁННЫХ В НАХЧЫВАНСКОЙ АВТОНОМНОЙ РЕСПУБЛИКЕ
Цель исследования :
Oпределить видовое разнообразие семейства Tabanidae на территории Нахчыванской Автономной Республики, провести морфологическую идентификацию собранного материала, оценить особенности распространения видов, их приуроченность к биотопам и динамику сезонной активности.
Методология исследования :
Исследование проводилось в 2025 году в Ордубадском, Шахбузском и Джульфинском районах Нахчыванской Автономной Республики. Материал собирался с использованием энтомологических сачков, ловушек Малайза и брезентовых покрытий автомобилей. Слепни помещались в банки с этилацетатом для умерщвления, каждый экземпляр регистрировался в полевом журнале с указанием морфологических признаков, даты и места сбора. Определение видов проводилось с использованием исследовательских микроскопов Leica MZ 7.5 и Olymp
Важность исследовательского приложения :
Полученные результаты могут быть использованы в качестве научной основы для оценки биоразнообразия региона, мониторинга фауны слепней, имеющих медицинское и ветеринарное значение, а также для разработки профилактических мероприятий по снижению негативного влияния слепней на продуктивность сельскохозяйственных животных.
Результаты исследования :
В результате исследования на территории Нахчыванской Автономной
Республики выявлено 36 видов, относящихся к трём подсемействам: Tabaninae, Chrysopsinae и Pangoninae. Пик активности видов приходится на июнь–июль. Наибольшее видовое разнообразие зарегистрировано на плато Батабат (7 видов). Доминирующее положение занимали виды Tabanus bromius, Tabanus bifarius и Tabanus autumnalis.
Научная новизна исследования :
Впервые проведено систематическое изучение фауны Tabanidae Нахчыванской Автономной Республики, установлена связь видового разнообразия слепней с ландшафтно-климатическими факторами, особенно с высотными поясами.
Ключевые слова : слепень, активность, вид, самка, адаптация, Нахчыванская АР, распространение.
05:06:2026
Author : Məmmədova Gülşad Nurəddin
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4042
Number of journal : 2026-2
Page of article in journal : 103-110
Title of the research :
SPECIES DIVERSITY OF HORSEFLIES (DIPTERA, TABANIDAE) DISTRIBUTED IN THE NAKHCHIVAN AUTONOMOUS REPUBLIC
The purpose of the research :
To determine the species diversity of the family Tabanidae in the territory of the Nakhchivan Autonomous Republic, to identify the collected material morphologically, and to evaluate species distribution patterns, habitat preferences, and seasonal activity dynamics
The methodology of the research :
The study was conducted in 2025 in the Ordubad, Shahbuz, and Julfa districts of the Nakhchivan Autonomous Republic. Materials were collected using entomological nets, Malaise traps, and tarpaulin covers mounted on vehicles. Horseflies were killed in jars containing ethyl acetate, and each specimen was recorded in a field register together with its morphological characteristics, collection date, and locality.
Species identification was carried out using Leica MZ 7.5 and Olympus research microscop
The practical importance of the research :
The obtained results may serve as a scientific basis for assessing regional biodiversity, monitoring medically and veterinarily important horsefly fauna, and developing preventive measures aimed at reducing the negative impact of horseflies on livestock productivity.
The results of the research :
A total of 36 species belonging to three subfamilies, Tabaninae, Chrysopsinae, and Pangoninae, were identified in the Nakhchivan Autonomous Republic. The peak activity period of the species occurred in June–July. The highest species richness was recorded on the Batabat Plateau (7 species). The dominant species were Tabanus bromius, Tabanus bifarius, and Tabanus autumnalis.
The scientific novelty of research :
The Tabanidae fauna of the Nakhchivan Autonomous Republic was systematically studied for the first time, and the relationship between species diversity and landscape-climatic factors, particularly altitudinal zones, was established.
Keywords : horsefly, activity, species, female, adaptation, Nakhchivan Autonomous Republic, distribution.