Müəllif : Guliyeva Ramide Zahid
05:05:2026
Müəllif : Guliyeva Ramide Zahid
DOİ : 10.30546/2790-5799.02.2026.4088
Jurnalın nömrəsi : 2026-2
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 15-23
Tədqiqatın adı: İQLİM DƏYİŞİKLİYİ VƏ ANTROPOGEN TƏZYİQLƏRİN FONUNDA CƏBRAYIL RAYONUNDA TORPAQ DEQRADASİYASININ DƏRİNLƏŞMƏSİ: SOSİAL, EKOLOJI VƏ İQTİSADİ TƏSİRLƏRİN SİSTEMLİ TƏHLİLİ
Tədqiqatın məqsədi :
Cəbrayıl rayonunun torpaq ehtiyatlarının real vəziyyətinin araşdırılması, bərpa prosesinin uğurla həyata keçirilməsi üçün torpaq deqradasiyasının dərinliyinin, miqyasının və səbəblərinin elmi əsaslarla öyrənilməsi tədqiqatın əsas məqsədi olmuşdur.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqatda torpaq deqradasiyasının bağ ekosisteminə təsirini müəyyənləşdirmək üçün sahə metodları tətbiq edilmiş, torpaq kəsikləri çıxarılmış, morfoloji göstəricilər qeydə alınmış, eroziya izləri və suvarma ilə bağlı struktur dəyişiklikləri müşahidə olunmuşdur. Meyvə ağaclarının vegetativ inkişafı və stress əlamətləri vizual olaraq qiymətləndirilmişdir. Torpaq nümunələri üzrə pH, humus, azot, fosfor, kalium, duzluluq, mexaniki tərkib, eləcə də ağır metal və pestisid qalıqları müəyyən edilmişdir.
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Cəbrayıl rayonunda torpaq resurslarının kompleks tədqiqi – laborator analizlər, uzaqdan zondlama məlumatları, GIS əsaslı məkan modelləşdirilməsi və ekoloji qiymətləndirmə metodlarının inteqrasiyası – regionun reabilitasiya strategiyasının elmi əsaslandırılması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Tədqiqatın nəticələri :
Aqrokimyəvi analizlər torpaqda kimyəvi deqradasiyanın da baş verdiyini təsdiqləmişdir. Torpaqda azotun və fosforun minimum hədlərə yaxın olması, kaliumun isə yüksək səviyyədə qalması göstərir ki, qida maddələrinin balansı pozulmuş, torpağın əsas kimyəvi elementlər arasında disharmoniya yaranmışdır. Ekoloji və ekotoksikoloji baxımdan aparılmış analizlər torpaqda ağır metalların normativ çərçivələr daxilində olduğunu göstərsə də, bəzi parametrlərin sərhəd göstəricilərə yaxın olması ərazidə gizli k
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Deqradasiyaya qarşı aparılan tədbirlər torpaqlarının fiziki, kimyəvi və ekoloji xüsusiyyətlərinin bərpasına, aqrar istehsal imkanlarının genişlənməsinə və regionun ekoloji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə mühüm töhfə verəcəkdir.
Açar sözlər : Torpaq deqradasiyası, iqlim dəyişikliyi, antropogen təzyiqlər, eroziya, səhralaşma
05:05:2026
Автор : Guliyeva Ramide Zahid
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4088
Номер журнала : 2026-2
Страници статьи в журнале : 15-23
Название исследования :
УГЛУБЛЕНИЕ ДЕГРАДАЦИИ ПОЧВ В ДЖЕБРАИЛЬСКОМ РАЙОНЕ НА ФОНЕ ИЗМЕНЕНИЯ КЛИМАТА И АНТРОПОГЕННОГО ВОЗДЕЙСТВИЯ: СИСТЕМНЫЙ АНАЛИЗ СОЦИАЛЬНЫХ, ЭКОЛОГИЧЕСКИХ И ЭКОНОМИЧЕСКИХ ПОСЛЕДСТВИЙ
Цель исследования :
Основной целью исследования является изучение реального состояния почвенных ресурсов Джебраильского района, а также научное определение глубины, масштабов и причин деградации почв для успешной реализации процессов их восстановления.
Методология исследования :
Для определения влияния деградации почв на садовые экосистемы применялись полевые методы. Были заложены почвенные разрезы, зафиксированы морфологические показатели, а также выявлены признаки эрозии и структурные изменения, связанные с орошением. Вегетативное развитие плодовых деревьев и признаки стресса оценивались визуально. Почвенные образцы анализировались по следующим показателям: pH, содержание гумуса, азота, фосфора, калия, засоленность, механический состав, а также наличие тяжёлых металло
Важность исследовательского приложения :
Комплексное исследование почвенных ресурсов Джебраильского района с использованием лабораторных анализов, данных дистанционного зондирования, пространственного моделирования на основе ГИС и методов экологической оценки имеет
важное значение для научного обоснования стратегии реабилитации региона.
Результаты исследования :
Агрохимические анализы подтвердили наличие химической деградации почв. Близкие к минимальным значения содержания азота и фосфора при высоком уровне калия свидетельствуют о нарушении баланса питательных веществ и дисгармонии между основными химическими элементами почвы. Экологические и экотоксикологические исследования показали, что содержание тяжёлых металлов находится в пределах нормативных значений, однако близость отдельных показателей к предельным значениям указывает на потенциальный риск ск
Научная новизна исследования :
Меры по борьбе с деградацией будут способствовать восстановлению физических, химических и экологических свойств почв, расширению возможностей сельскохозяйственного производства и укреплению экологической безопасности региона.
Ключевые слова : деградация почв; изменение климата; антропогенное воздействие; эрозия опустынивание
05:05:2026
Author : Guliyeva Ramide Zahid
DOİ 10.30546/2790-5799.02.2026.4088
Number of journal : 2026-2
Page of article in journal : 15-23
Title of the research :
DEEPENİNG OF SOİL DEGRADATİON İN THE JABRAYİL DİSTRİCT UNDER CLİMATE CHANGE AND ANTHROPOGENİC PRESSURES: A SYSTEMATİC ANALYSİS OF SOCİAL, ECOLOGİCAL AND ECONOMİC IMPACTS
The purpose of the research :
The primary objective of the study is to investigate the actual condition of soil resources in the Jabrayil district and to scientifically assess the depth, scale, and causes of soil degradation in order to ensure the successful implementation of land restoration processes.
The methodology of the research :
Field methods were applied to determine the impact of soil degradation on orchard ecosystems. Soil profiles were excavated, morphological characteristics were recorded, and signs of erosion as well as structural changes related to irrigation were observed. The vegetative development of fruit trees and stress symptoms were assessed visually. Soil samples were analyzed for pH, humus content, nitrogen, phosphorus, potassium, salinity, and mechanical composition, as well as for heavy metals and pest
The practical importance of the research :
The comprehensive study of soil resources in the Jabrayil district—through the integration of laboratory analyses, remote sensing data, GIS-based spatial modeling, and ecological assessment methods—is of great importance for the scientific substantiation of the region’s rehabilitation strategy
The results of the research :
Agrochemical analyses confirmed the occurrence of chemical degradation in soils. The near-minimum levels of nitrogen and phosphorus, alongside elevated potassium levels, indicate a disruption in nutrient balance and a chemical imbalance among essential soil elements. Ecological and ecotoxicological analyses showed that heavy metal concentrations remain within норматив limits; however, the proximity of certain parameters to threshold values suggests potential risks of latent chemical contaminatio
The scientific novelty of research :
Measures aimed at combating degradation will contribute significantly to the restoration of the physical, chemical, and ecological properties of soils, the expansion of agricultural production capacity, and the strengthening of environmental security in the region.
Keywords : Soil degradation, climate change, anthropogenic pressures. erosion, desertification