Müəllif : Təmrazov Təmraz Hacıəli oğlu
27:04:2026
Müəllif : Təmrazov Təmraz Hacıəli oğlu
DOİ : 10.30546/2790-5799.01.2026.1063
Jurnalın nömrəsi : 2026-1
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 30-37
Tədqiqatın adı: MÜXTƏLİF TORPAQ-İQLİM ŞƏRAİTİNDƏ QISA ROTASİYALI ƏKİN DÖVRİYYƏSİNDƏ ƏSAS BECƏRMƏ ÜSULLARININ İQTİSADİ SƏMƏRƏLİLİYİ
Tədqiqatın məqsədi :
Müxtəlif torpaq-iqlim şəraitində, o cümlədən suvarılan və dəmyə ərazilərdə torpaqların münbitliyinin yaxşılaşdırılması və bərpası, həmçinin dənli-taxıl və dənli-paxlalı bitkilərdən yüksək və keyfiyyətli məhsul əldə olunması baxımından səmərəli yanaşmaların müəyyənləşdirilməsi tədqiqatın əsas məqsədi olmuşdur.
Tədqiqatın metodologiyası :
Məhsuldarlıq göstəriciləri variantlar və təkrarlar üzrə yığılmış dən məhsulunun faktiki kütləsi əsasında müəyyən edilmişdir. Təcrübə nəticələrinin iqtisadi səmərəliliyi isə hər hektara düşən istehsal xərcləri, əldə olunan ümumi gəlir və xalis gəlir göstəriciləri nəzərə alınmaqla, riyazi hesablamalar yolu ilə rentabellik səviyyəsinin müəyyən edilməsi əsasında qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatın obyekti kimi Nərmin ərzaq noxudu sortu, Bərəkətli 95 bərk buğda sortu və Cəlilabad 19 arpa sortu seçilmişd
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Qısa rotasiyalı əkin dövriyyəsində optimal torpaq becərmə sisteminin və elmi əsaslandırılmış qidalanma şəraitinin tətbiqi əkin dövriyyəsinin ümumi məhsuldarlığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır, bu isə yüksək məhsul əldə olunması və istehsal məsariflərinin azalması hesabına rentabellik səviyyəsinin yüksəlməsinə mühüm təsir göstərir.
Tədqiqatın nəticələri :
Torpaq-iqlim şəraitindən və becərmə amillərindən asılı olaraq bitkilərin məhsuldarlığı və iqtisadi rentabelliyi kəskin fərqlənmişdir. Qeyd edilən göstəricilər üzrə optimal torpaq becərməsi dəmyə şəraitində (Cəlilabad BTS) ağır diskli mala ilə 10-12 sm dərinlikdə 2 dəfə diskləmə olduğu halda suvarma şəraitində (Abşeron YTT) ənənəvi (20-22 sm dərinlikdə şum+disk+mala) becərmə variantı olmuşdur.
Qidalanma şəraiti fonunda isə optimal gübrələmə sistemi ərzaq noxudu, buğda və arpa üzrə uyğun olaraq də
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Dəmyə (Cəlilabad BTS) və suvarma (Abşeron YTT) şəraitində ilk dəfə olaraq qısa rotasiyalı əkin dövriyyəsində müxtəlif torpaq becərmə sistemləri və elmi əsaslandırılmış qidalanma şəraitinin qarşılıqlı təsiri kompleks şəkildə tədqiq edilmiş, bu amillərin məhsuldarlığa və istehsalın iqtisadi göstəricilərinə təsiri qiymətləndirilərək, konkret torpaq-iqlim şəraitləri üçün iqtisadi cəhətdən daha səmərəli becərmə
texnologiyaları müəyyən olunmuşdur.
Açar sözlər : torpaq becərməsi, əkin dövriyyəsi, qidalanma şəraiti, məhsuldarlıq, iqtisadi göstəricilər
27:04:2026
Автор : Təmrazov Təmraz Hacıəli oğlu
DOİ 10.30546/2790-5799.01.2026.1063
Номер журнала : 2026-1
Страници статьи в журнале : 30-37
Название исследования :
ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ ОСНОВНЫХ СПОСОБОВ ОБРАБОТКИ ПОЧВЫ В КОРОТКОРОТАЦИОННОМ СЕВООБОРОТЕ В РАЗЛИЧНЫХ ПОЧВЕННО-КЛИМАТИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ
Цель исследования :
Определение эффективных подходов к повышению и восстановлению плодородия почв в различных почвенно-климатических условиях, включая орошаемые и дождевые территории, а также к получению высокой и качественной урожайности зерновых и зернобобовых культур.
Методология исследования :
Показатели урожайности определялись на основе фактической массы зерна, собранного по вариантам и повторностям. Экономическая эффективность результатов опыта оценивалась путем математических расчетов уровня рентабельности с учетом производственных затрат на гектар, полученного валового дохода и чистой прибыли. В качестве объектов исследования
были выбраны сорт нут «Нармин», сорт твердой пшеницы «Бараклети-95» и сорт ячменя «Джалилбад19»
Важность исследовательского приложения :
Применение оптимальной системы обработки почвы и научно обоснованных условий питания в короткосменной севооборотной системе позволяет значительно повысить общую урожайность севооборота, что, в свою очередь, оказывает существенное
влияние на уровень рентабельности за счет увеличения урожая и снижения производственных затрат.
Результаты исследования :
В зависимости от почвенно-климатических условий и факторов обработки продуктивность растений и экономическая рентабельность резко различались. По указанным показателям оптимальной обработкой почвы в богарных условиях (Джалилабадская ЗОС) являлось двукратное дискование тяжелой дисковой бороной на глубину 10–12 см, тогда как в условиях
орошения (Абшеронское Подсобное опытное хозяйство) оптимальным был традиционный вариант обработки (вспашка на глубину 20–22 см + боронование + дискование). По фону
Научная новизна исследования :
Впервые в богарных (Джалилабадская ЗОС) и орошаемых (Абшеронское Подсобное опытное хозяйство) условиях в короткоротационном севообороте на фоне обработки почвы и условий питания были изучены экономически эффективные способы обработки.
Ключевые слова : обработка почвы, севооборот, условия питания, продуктивность, экономические показатели.
27:04:2026
Author : Təmrazov Təmraz Hacıəli oğlu
DOİ 10.30546/2790-5799.01.2026.1063
Number of journal : 2026-1
Page of article in journal : 30-37
Title of the research :
ECONOMIC EFFICIENCY OF PRIMARY TILLAGE METHODS IN SHORTROTATION CROPPING SYSTEMS UNDER DIFFERENT SOIL AND CLIMATIC CONDITIONS
The purpose of the research :
The main objective of the study was to determine economically efficient optimal soil tillage and nutrient management practices that significantly contribute to improving and restoring soil fertility, as well as obtaining high and high-quality yields of cereal and legume crops under different soil and climatic conditions (irrigated and rainfed).
The methodology of the research :
Crop yield was determined based on the grain weight harvested directly by a combine harvester across different treatments and replications. Economic efficiency was calculated mathematically based on production costs per hectare, total income, and net income, expressed through profitability. The research objects were the Narmin food pea variety, the Barakatli 95 durum wheat variety, and
the Jalilabad 19 barley variety.
The practical importance of the research :
The application of optimal soil tillage and nutrient management practices in short-rotation cropping systems increases crop rotation productivity, which in turn significantly enhances profitability through higher yields and lower production costs.
The results of the research :
Depending on soil and climatic conditions and tillage practices, crop productivity and economic profitability varied considerably. The optimal soil tillage practice under rainfed conditions (Jalilabad RES) was double disking with a heavy disk harrow at a depth of 10–12 cm, while under irrigated conditions (Absheron AEF), the optimal practice was the conventional tillage system (plowing at 20–
22 cm depth followed by harrowing and disking). Under different nutrient management conditions, the opti
The scientific novelty of research :
For the first time under rainfed (Jalilabad RES) and irrigated (Absheron AEF) conditions, economically efficient soil tillage methods were studied within short-rotation cropping systems under varying nutrient management regimes.
Keywords : Soil cultivation, crop rotation, nutritional conditions, productivity, economic indicators