Müəllif : Təmrazov Təmraz Hacıəli
03:02:2026
Müəllif : Təmrazov Təmraz Hacıəli
DOİ : 10.30546/2790-5799.4.2025.4067
Jurnalın nömrəsi : 2025-4
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 64-74
Tədqiqatın adı: QURAQLIQ STRESSİNƏ QARŞI BUĞDA GENOTİPLƏRİNİN MORFOFİZİOLOJİ VƏ MƏHSULDARLIQ XÜSUSİYYƏTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Tədqiqatın məqsədi :
Tədqiqatın əsas məqsədi beynəlxalq seleksiya mərkəzlərindən introduksiya olunmuş və yerli şəraitə uyğunlaşmış, yetişmə müddətinə görə fərqlənən bərk və yumşaq buğda genotiplərinin quraqlıq stressindən təsirlənən morfofizioloji və aqronomik göstəricilərinin dəyişmə dinamikasını müəyyən etmək və məhsuldarlıq göstəriciləri ilə əlaqələndirməkdir.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqat Abşeron təcrübə bazasında və ölkənin digər torpaq-iqlim şəraitinə malik ərazilərdə aparılmışdır. Hər bir genotip üçün 5–10 m² əkin sahəsi, 3 təkrarda sınaq qoyulmuşdur. Tədqiqat zamanı əsas morfofizioloji parametrlər, assimilyasiya səthi sahəsi, quru biokütlə, xlorofil miqdarı SPAD cihazı vasitəsilə ölçülmüş, bitki örtüyünün temperaturu infraqırmızı termometr ilə təyin edilmişdir.
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Tədqiqat nəticələri quraqlığa davamlı və yüksək məhsuldarlıqlı buğda genotiplərinin seleksiyası və ölkənin müxtəlif torpaq-iqlim şəraitinə uyğun yüksək məhsuldarlıqlı sortların yaradılması üçün əhəmiyyətli töhfə verir. Eyni zamanda kənd təsərrüfatında taxıl istehsalının intensivləşdirilməsi və qabaqlayıcı aqrotexniki tədbirlərin işlənməsi üçün əsas kimi istifadə oluna bilər.
Tədqiqatın nəticələri :
Su stressi şəraitində əsas fizioloji parametrlər və məhsuldarlıq göstəriciləri müqayisə edilmişdir. Vegetasiyanın çiçəkləmə fazasından sonra fotosintez sürətində sürətli azalma müşahidə olunmuş, bu isə yarpaqların ağızcıqlarının keçiriciliyi və karbon qazının assimilyasiyasının azalması nəticəsində mövcud assimiliyatların dən məhsuluna daşınmasını məhdudlaşdırmışdır. Tədqiqatlara əsasən, bərk və yumşaq buğda genotiplərində su stresi nəticəsində dən məhsuldarlığı və 1000 dənin çəkisi orta hesabl
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Öyrənilən buğda genotiplərində fizioloji və məhsuldarlıq göstəriciləri arasındakı korrelyasiya əlaqəsi müəyyən edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, sortlar arasında əsas fərqlilik 1 m²-dəki sünbül və hər sünbüldəki dən sayında müşahidə olunmuşdur. Bu, quraqlığa davamlı genotiplərin müəyyənləşdirilməsi və seleksiya işlərinin təkmilləşdirilməsi üçün elmi əsas yaradır.
Açar sözlər : buğda, quraqlıq stressi, assimilyasiya səthi, quru biokütlə, xlorofil, məhsuldarlıq
03:02:2026
Автор : Təmrazov Təmraz Hacıəli
DOİ 10.30546/2790-5799.4.2025.4067
Номер журнала : 2025-4
Страници статьи в журнале : 64-74
Название исследования :
ОЦЕНКА МОРФОФИЗИОЛОГИЧЕСКИХ И ПРОДУКТИВНЫХ ХАРАКТЕРИСТИК СОРТОВ ПШЕНИЦЫ ПРИ СТРЕССОВЫХ УСЛОВИЯХ ЗАСУХИ
Цель исследования :
Основная цель исследования заключалась в определении динамики морфофизиологических и агрономических признаков сортов озимой и яровой пшеницы, интродуцированных из международных селекционных центров и адаптированных к местным условиям, под действием засухи, а также в установлении их связи с показателями урожайности.
Методология исследования :
Исследование проводилось на опытной станции Абшерон и в других регионах с различными почвенно климатическими условиями. Каждый генотип выращивался на участках площадью 5–10 м² с тремя повторами. Основные морфофизиологические параметры, включая площадь листовой поверхности, сухую биомассу и содержание хлорофилла, измерялись с помощью устройства SPAD, а температуру покрова растений фиксировали инфракрасным термометром.
Важность исследовательского приложения :
Результаты исследования предоставляют важные данные для отбора засухоустойчивых и высокоурожайных сортов пшеницы, а также для разработки сортов, адаптированных к различным почвенно-климатическим условиям. Они могут быть использованы для интенсификации производства зерновых и реализации превентивных агротехнических мероприятий.
Результаты исследования :
При водном стрессе были сравнены основные физиологические параметры и показатели урожайности. После фазы цветения наблюдалось быстрое снижение фотосинтеза, что ограничивало транспорт ассимилятов в зерно из за уменьшенной проводимости устьиц и снижения усвоения углекислого газа. Согласно исследованиям, водный стресс приводил к среднему снижению урожайности зерна и массы 1000 зерен на 30–35% у генотипов мягкой и твердой пшеницы. Индекс устойчивости к стрессу (SDI) позволял оценивать генотипы как ч
Научная новизна исследования :
Были установлены корреляции между физиологическими и урожайными признаками сортов пшеницы под действием засухи. Результаты показали, что различия между генотипами в основном проявлялись в количестве колосьев на 1 м² и зерен в колосе, что создаёт научную основу для выявления засухоустойчивых генотипов и совершенствования селекционных программ
Ключевые слова : пшеница, стресс засухи, площадь листовой ассимиляции, сухая биомасса, хлорофилл, урожайность
03:02:2026
Author : Təmrazov Təmraz Hacıəli
DOİ 10.30546/2790-5799.4.2025.4067
Number of journal : 2025-4
Page of article in journal : 64-74
Title of the research :
EVALUATION OF MORPHOPHYSIOLOGICAL AND YIELD TRAITS OF WHEAT GENOTYPES UNDER DROUGHT STRESS
The purpose of the research :
The main objective of this study was to determine the dynamics of morphophysiological and agronomic traits of spring and winter wheat genotypes, introduced from international breeding centers and adapted to local conditions, under drought stress, and to relate these traits to yield performance.
The methodology of the research :
The study was conducted at the Absheron experimental station and in other regions with different soil–climate conditions. Each genotype was sown on plots of 5–10 m² with three replications. Key morphophysiological parameters, including leaf area, dry biomass, and chlorophyll content, were measured using a SPAD device, while canopy temperature was recorded with an infrared thermometer.
The practical importance of the research :
The results provide important information for selecting drought-tolerant and high-yielding wheat genotypes, and for developing varieties adapted to different soil-climate conditions. The findings can also support the intensification of cereal production and the implementation of preventive agrotechnical measures.
The results of the research :
Under water stress conditions, key physiological parameters and yield traits were compared. After the flowering stage, a rapid decline in photosynthesis was observed, limiting the translocation of assimilates to the grain due to reduced stomatal conductance and carbon assimilation. According to the studies, water stress caused an average decrease of 30–35% in grain yield and 1000 grain weight in both bread and durum wheat genotypes. The stress tolerance index (SDI) allowed evaluation of genotype
The scientific novelty of research :
Correlations between physiological and yield traits of wheat genotypes under drought stress were established. The results indicate that differences between genotypes were mainly observed in spikes per 1 m² and grains per spike, providing a scientific basis for identifying drought-tolerant genotypes and improving breeding strategies.
Keywords : wheat, drought stress, leaf assimilation area, dry biomass, chlorophyll, yield