Müəllif : Qasımov Rəşid Tahir
03:12:2025
Müəllif : Qasımov Rəşid Tahir
DOİ : 10.30546/2790-5799.4.2025.4021
Jurnalın nömrəsi : 2025-4
Mıqalənin jurnalda səhifəsi 57-63
Tədqiqatın adı: MİL–MUĞAN DÜZƏNLİYİNDƏ XAM VƏ PAMBİQALTI ÇƏMƏN-BOZ TORPAQLARIN STRUKTUR, KARBONATLAŞMA VƏ QRANULOMETRİK TƏRKİB DƏYİŞKƏNLİYİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ
Tədqiqatın məqsədi :
Tədqiqat Mil–Muğan düzənliyinin suvarılan çəmən-boz torpaqlarında antropogen təsirin torpaq profilinə göstərdiyi dəyişikliklərin müqayisəli təhlilinə həsr olunmuşdur.
Tədqiqatın metodologiyası :
Tədqiqat çöl morfoloji müşahidələri və laborator təhlillərin birgə tətbiqi əsasında aparılmışdır. Torpaq nümunələri iki kəsimin bütün genetik horizontlarından götürülmüşdür. Qazometrik üsulla CO₂, titrləmə ilə CaCO₃ miqdarı, pipet metodu ilə fraksiya nisbətləri müəyyən edilmişdir. Statistik qiymətləndirmə və profil üzrə müqayisələr nəticələrin izahı üçün əsas analitik yanaşma olmuşdur
Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti :
Araşdırmanın nəticələri suvarma altında istismar olunan torpaqlarda karbonatlaşma proseslərinin aqroekoloji nəticələrinin qiymətləndirilməsi və meliorativ tədbirlərin planlaşdırılması üçün əhəmiyyətlidir. Müəyyən edilmiş göstəricilər intensiv pambıq becərilən sahələrdə torpaq münbitliyinin qorunması və struktur sabitliyinin bərpası üçün praktik tövsiyələrin verilməsinə imkan yaradır.
Tədqiqatın nəticələri :
Müəyyən edilmişdir ki, SR-3 nömrəli pambıqaltı torpaqlarda karbonatların yuxarı horizontlara doğru miqrasiyası güclənmiş, gilliliyin artması və strukturun xırdalanması nəticəsində su-fiziki xüsusiyyətlər pisləşmişdir. SR-2 nömrəli xam torpaqda isə karbonatların çökmə dərinliyi daha stabildir, lakin şoranlaşma əlamətləri (ağ karbonat ləkələri, duz konkresiyaları) daha intensivdir. Qranulometrik tərkibdə toz-gil
fraksiyalarının fərqli paylanması antropogen təsirin torpaqəmələgəlmə prosesinə birbaş
Tədqiqatın elmi yeniliyi :
Bu tədqiqat çəmən-boz torpaqlarda xam və pambıqaltı profilin müqayisəli karbonatlaşma modelini Mil–Muğan düzənliyi miqyasında sistemli şəkildə təqdim edir. Karbonat maksimumunun dərinliyi ilə torpağın antropogen yüklənmə səviyyəsi arasında diaqnostik asılılıq elmi əsaslarla müəyyən edilmişdir. Bu yanaşma torpaqların aqroekoloji qiymətləndirilməsində yeni göstəricilər təklif edir
Açar sözlər : çəmən-boz torpaqlar, qranulometrik tərkib, karbonatlaşma, struktur sabitliyi, şoranlaşma, pambıqaltı torpaq, Mil–Muğan düzənliyi.
03:12:2025
Автор : Qasımov Rəşid Tahir
DOİ 10.30546/2790-5799.4.2025.4021
Номер журнала : 2025-4
Страници статьи в журнале : 57-63
Название исследования :
СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ СТРУКТУРЫ, КАРБОНАТНОГО НАКОПЛЕНИЯ И ГРАНУЛОМЕТРИЧЕСКОЙ ИЗМЕНЧИВОСТИ В ЕСТЕСТВЕННЫХ И ХЛОПОКОВЫХ ЛУГОВО-СЕРЫХ ПОЧВАХ МИЛЬ-МУГАНСКОЙ РАВНИНЫ
Цель исследования :
Работа посвящена сравнительному анализу изменений почвенного профиля под влиянием антропогенных воздействий на орошаемых лугово-серых почвах Миль-Муганской равнины.
Методология исследования :
Исследования проводились на основе сочетания полевых морфологических наблюдений и лабораторных анализов. Почвенные образцы отбирались из всех генетических горизонтов двух разрезов. Содержание CO₂ определялось газометрическим методом,
содержание CaCO₃ – титрованием, гранулометрический состав – пипеточным методом. Статистическая обработка и профильные сравнения использовались как основной аналитический подход.
Важность исследовательского приложения :
Полученные результаты важны для оценки агроэкологических последствий процессов карбонатизации в условиях орошения, а также для разработки мелиоративных мероприятий. Установленные показатели позволяют разработать практические рекомендации по сохранению плодородия и восстановлению структурной устойчивости почв, интенсивно занятых хлопководством.
Результаты исследования :
Установлено, что в разрезе SR-3, находящемся под хлопком, усиливается миграция карбонатов в верхние горизонты, что при увеличении глинистости и разрушении структуры приводит к ухудшению водно-физических свойств. В разрезе SR-2 глубина накопления карбонатов более стабильна, однако проявления солонцеватости (белые карбонатные пятна и солевые конкреции) выражены сильнее. Различия в распределении пылевато-глинистых фракций подтверждают прямое влияние антропогенных
факторов на почвообразование.
Научная новизна исследования :
Впервые в масштабе Миль-Муганской равнины представлена систематическая сравнительная модель карбонатизации в целинных и хлопкозанятых лугово-серых почвах. Научно обоснована диагностическая зависимость между глубиной карбонатного максимума и уровнем антропогенной нагрузки. Подход предлагает новые критерии для агроэкологической оценки почв.
Ключевые слова : лугово-серые почвы, гранулометрический состав, карбонатизация, структурная устойчивость, солонцеватость, почвы под хлопком, Миль-Муганская равнина
03:12:2025
Author : Qasımov Rəşid Tahir
DOİ 10.30546/2790-5799.4.2025.4021
Number of journal : 2025-4
Page of article in journal : 57-63
Title of the research :
COMPARATIVE ANALYSIS OF STRUCTURE, CARBONATE ACCUMULATION AND PARTICLE-SIZE VARIABILITY IN NATURAL AND COTTON-CULTIVATED MEADOW-GRAY SOILS OF THE MIL–MUGHAN PLAIN
The purpose of the research :
The research is dedicated to the comparative assessment of anthropogenic impacts on the soil profile of irrigated meadow-grey soils in the Mil–Mugan plain.
The methodology of the research :
The study was conducted through the combined application of field morphological observations and laboratory analyses. Soil samples were collected from all genetic horizons of two soil profiles. CO₂ content was measured using the gasometric method, CaCO₃ was determined by titration, and particle-size distribution was assessed by the pipette method. Statistical evaluation and profile-based comparison served as the key analytical approach for interpreting the results.
The practical importance of the research :
The findings are important for evaluating agro-ecological consequences of carbonate processes in irrigated soils and for planning meliorative measures. The obtained indicators allow the development of practical recommendations aimed at maintaining soil fertility and restoring structural stability in intensively cultivated cotton fields.
The results of the research :
It was identified that in profile SR-3 under cotton cultivation, upward migration of carbonates intensifies, and increased clay content along with structure disintegration lead to deterioration of soil hydrophysical properties. In profile SR-2, which remains less disturbed, the depth of carbonate accumulation is more stable; however, salinization features (white carbonate spots and salt concretions) are more pronounced. Variations in the distribution of silt-clay fractions prove the direct influ
The scientific novelty of research :
The study systematically presents a comparative carbonate accumulation model for virgin and cotton-cultivated meadow-grey soils within the Mil–Mugan plain. A diagnostic relationship between carbonate maximum depth and the degree of anthropogenic loading has been scientifically substantiated. This approach introduces new indicators for agro-ecological soil evaluation.
Keywords : meadow-grey soils, particle-size distribution, carbonate accumulation, structural stability, salinization, cotton cultivation, Mil-Mugan plain